Chợ Lớn, những nhà máy giấc mơ

Hậu quả lịch sử của việc nhà Thanh lật đổ nhà Minh ở Trung Quốc vào thế kỷ 17 đã khiến những người trung thành với nhà Minh phải tìm nơi ẩn náu ở Đông Nam Á. Ở Việt Nam, những người Hoa nhập cư này đóng vai trò tiên phong trong cuộc “Tiến vào Nam”. Họ định cư ở Biên Hòa. Đến cuối thế kỷ 18, để thoát khỏi những cuộc thảm sát do quân Tây Sơn gây ra, cộng đồng đã tập hợp lại ở vị trí Chợ Lớn ngày nay, cách trung tâm Sài Gòn 11 km, nối với nhau bằng một con rạch.
Ở vùng đồng bằng sông Cửu Long màu mỡ, Chợ Lớn nổi lên như một trung tâm buôn bán gạo, mở cảng Sài Gòn cho thương mại quốc tế trên khắp Đông Nam Á – từ Nam Trung Quốc đến Hồng Kông và Singapore.
“Các tay đua chạy nước kiệu dọc theo bờ sông, được bao quanh bởi thuyền tam bản và thuyền nhỏ của Trung Quốc. Họ quay trở lại tàu Donai, dỡ hàng khỏi tàu cập cảng. Cu li được phủ bạt, thùng và thùng xếp chồng lên nhau. Không khí có mùi cảng biển, bụi, ngũ cốc và nhựa đường.”
— “Những nền văn minh” của Claude Farrère (1905)
Bắt đầu từ năm 1862, như một phần của kế hoạch mở rộng sang châu Á và Trung Quốc, thời kỳ thuộc địa của Pháp đã củng cố các đặc quyền của cộng đồng người Hoa ở Chợ Lớn. Hy vọng là khai thác được mạng lưới bán hàng rộng khắp của họ. Chợ Lớn, thành phố song sinh của Sài Gòn, cuối cùng đã vượt qua Sài Gòn cả về quy mô và dân số. Ngoài ra, việc buôn bán thuốc phiện—do Chính quyền Pháp kiểm soát—đóng một vai trò quan trọng, liên quan đến tất cả các chủ thể, người trung gian và người tiêu dùng trong Chợ Lớn.

“Những nhà máy giấc mơ”

Sức mạnh huyền bí của Chợ Lớn chỉ có thể khơi dậy trí tưởng tượng của nhà văn và độc giả. Đối với họ, vùng ngoại ô Sài Gòn này trở thành nơi không thể tránh khỏi của cuộc sống về đêm và những hoạt động mờ ám. Theo thời gian, hình ảnh một thành phố không bị kiểm soát này hầu như không thay đổi từ thời Pháp sang thời chiến chống Mỹ, gần như trở thành thần thoại.
Thành công của cuốn tiểu thuyết nổi tiếng “Người tình” được viết năm 1984 bởi nhà văn người Pháp Marguerite Duras, nhờ vào bầu không khí quyến rũ này. Chuyện tình giữa nữ chính và người yêu, một thương gia Trung Quốc giàu có, diễn ra trong khung cảnh oi bức của Chợ Lớn.
Những bộ phim và tác phẩm điện ảnh chuyển thể lấy bối cảnh ở Sài Gòn luôn có mối liên hệ với Chợ Lớn. Dường như không thể tạo ra một câu chuyện nếu không có nó vì nó sẽ không đầy đủ. Trong cuốn “Người Mỹ trầm lặng” của tác giả người Anh Graham Greene (cũng đã có hai bộ phim chuyển thể) xuất bản năm 1955, Fowler yêu Phương, cô gái vũ trưòng ở Arc en Ciel , vũ trường nổi tiếng trong thời chiến tranh chống Mỹ.
Gần đây hơn, cuốn sách “Phố Tàu” (2009) của tiểu thuyết gia Thuận khám phá thành phố này từ một góc nhìn khác. Câu chuyện (tình yêu) mở ra trong Chiến tranh Việt–Trung, thời điểm mà nhiều người Hoa bị trục xuất khỏi Việt Nam.

Câu chuyện mạnh sự mâu thuẫn trong việc hội nhập giữa cộng đồng người Hoa vào xã hội Việt Nam.